Nakon više od godinu dana planiranja, pripreme, testiranja opreme i rada članova Radio kluba „Nikola Tesla“ Banja Luka, projekat Čemernica stigao je do jednog od svojih najvažnijih trenutaka. Tehnički kontejner, pripremljen kao centralni objekat buduće radio-komunikacione lokacije, transportovan je na vrh Čemernice i postavljen na unaprijed pripremljenu lokaciju na Golom Visu.
Iza trenutka koji se na fotografijama može svesti na dolazak jednog kontejnera na planinu stoji mnogo duža priča. Od prve ideje o novoj radioamaterskoj lokaciji, preko procjene terena i propagacionih uslova, administrativnih procedura, građevinskih radova i pripreme temelja, do projektovanja napajanja, radio-sistema, mrežne infrastrukture i udaljenog nadzora — svaki korak zahtijevao je vrijeme, znanje i veliki broj sati rada.
Dolaskom kontejnera na Čemernicu ta priča je prvi put dobila i svoj fizički oblik na samom vrhu planine.
Više od godinu dana od ideje do vrha
Ideja o izgradnji nove radioamaterske lokacije nije nastala slučajno. Veliki dio banjalučkog regiona izvan područja glavnog repetitora na Kozari dugo je imao slabiju VHF/UHF radioamatersku pokrivenost. Tokom ranijeg rada članova kluba sa Čemernice, uključujući aktivnosti i takmičenja na VHF opsegu, lokacija je pokazala veoma dobar potencijal za radio-komunikacije.
Posebno se izdvojio Goli Vis, dominantna kota na 1.339 metara nadmorske visine. Visina, položaj i otvorenost terena dali su osnovu za ideju da Čemernica ne bude samo mjesto povremenog portable rada, nego stalna radioamaterska lokacija sa više međusobno povezanih komunikacionih sistema.
Od te ideje do dana kada je kontejner stigao na vrh prošlo je više od godinu dana aktivnog rada.
Prije transporta bilo je potrebno završiti niz poslova koji se na kraju ne vide na jednoj fotografiji: definisati koncept lokacije, riješiti potrebne administrativne i regulatorne procedure, pripremiti teren, izraditi temelj, planirati raspored opreme i napajanja te testirati dijelove sistema prije nego što budu izloženi uslovima planinske lokacije.
Čemernica je od početka zamišljena kao sistem, a ne samo kao mjesto na kojem će biti postavljen još jedan repetitor.
Najveći izazov bio je posljednji dio puta
Sam transport tehničkog kontejnera predstavljao je poseban dio projekta.
Do planinske lokacije nije bilo dovoljno organizovati klasičan prevoz tereta. Posljednji dio puta prema vrhu prolazi zahtjevnim i veoma strmim terenom, zbog čega je trebalo pronaći vozilo i način transporta koji mogu bezbjedno savladati uspon i istovremeno prevesti kontejner do unaprijed pripremljenog temelja.
Upravo je logistika bila jedan od razloga zbog kojih je ovaj trenutak dugo pripreman. Dimenzije i masa objekta, stanje pristupnog puta, nagib terena i mogućnost manevrisanja na samoj lokaciji morali su biti uzeti u obzir prije nego što je transport mogao početi.
Na Čemernicu su tog dana krenula četvorica članova Radio kluba „Nikola Tesla“ Banja Luka: Stevo Antić E73CV, Siniša Maksimović E73SI, Slaviša Tumenko E76TP i David Blagojević E73BD. Pred njima nije bio samo zadatak da isprate transport kontejnera do vrha, već da nakon njegovog postavljanja završe radove na lokaciji, povežu pripremljenu infrastrukturu i sistem puste u rad.
Kada je kontejner konačno krenuo prema Golom Visu, iza ekipe je već bio veliki dio posla koji je prethodnih mjeseci urađen u radionici i kroz pripreme na terenu. Pred njima je, međutim, ostao vjerovatno fizički i logistički najzahtjevniji dio cijelog poduhvata — posljednji uspon prema mjestu na kojem je sistem trebalo da nastavi svoj život kao stalna radioamaterska lokacija.
Nakon uspješnog transporta kontejner je postavljen na pripremljenu poziciju, a ekipa je nastavila sa završnim povezivanjem i provjerama. Istog dana sistem je uspješno pušten u rad, čime je više od godinu dana planiranja, priprema, testiranja i rada dobilo svoj prvi konkretan rezultat na samom vrhu Čemernice.
Dolazak na vrh zato za članove kluba nije predstavljao samo uspješno završen transport. Bio je to trenutak u kojem je projekat koji je dugo postojao kroz nacrte, testiranja, opremu i rad u radionici konačno postao aktivan radio-komunikacioni sistem na 1.339 metara nadmorske visine.
Jedan objekat za više komunikacionih sistema
Tehnički kontejner na Čemernici nije zamišljen kao prostor za samo jedan radio-uređaj.
U njemu se objedinjuju radio-sistemi, digitalne mreže, napajanje, mrežna infrastruktura i oprema za udaljeni nadzor i upravljanje. Ideja je da različiti sistemi na lokaciji funkcionišu kao jedna tehnička cjelina.
Centralno mjesto zauzima magistralna UHF/DMR repetitorska infrastruktura, ali je projekat od početka proširen i na APRS, Meshtastic/LoRa, IP mrežnu infrastrukturu, autonomno napajanje i udaljenu kontrolu sistema.
Time Čemernica postaje mnogo više od klasične repetitorske lokacije.
Ona treba da bude zajednička infrastrukturna tačka sa koje se mogu razvijati različiti radioamaterski i eksperimentalni komunikacioni sistemi.
UHF i DMR — glavni radio-sistem Čemernice
Osnovu govorne radio-komunikacije predstavlja Hytera HR1065 repetitor koji omogućava analogni UHF i digitalni DMR rad.
Prema trenutno definisanoj konfiguraciji sistema, repetitor emituje na 438.850 MHz, dok prima na 431.250 MHz, sa razmakom od −7.600 MHz. Za analogni rad koristi se CTCSS 123 Hz. DMR dio sistema koristi oznaku repetitora E79DC, Color Code CC1 i DMR ID 218020.
Antenski sistem čini Diamond X50, postavljen približno šest metara iznad tla, sa deklarisanim dobitkom od 7 dBi. Repetitor je konfigurisan na 20 W, dok je za modelovanje pokrivenosti korištena vrijednost od približno 10 W ERP.
Visina lokacije ovdje igra ključnu ulogu. Umjesto pokušaja da se nedostatak povoljne pozicije nadoknadi velikom snagom, sistem koristi prednost dominantne kote i otvorenog radio-horizonta.
Čemernica bi time trebalo da omogući kvalitetniju lokalnu i regionalnu komunikaciju na području koje je ranije bilo slabije pokriveno radioamaterskom infrastrukturom.
APRS — podaci i pozicije kroz radio-mrežu
Drugi važan dio sistema predstavlja APRS infrastruktura na 144.800 MHz.
APRS omogućava razmjenu digitalnih podataka putem radio-veze — od pozicije mobilnih i prenosnih stanica do kratkih poruka i drugih telemetrijskih informacija.
Sistem na Čemernici projektovan je sa predajnom snagom od 10 W i vertikalnom Procom antenom dobitka 5 dBi, postavljenom približno tri metra iznad tla. Sa uračunatim gubicima na približno osam metara RG214 koaksijalnog voda, proračunata ERP vrijednost sistema iznosi oko 16,46 W.
Postavljanjem APRS čvora na dominantnu planinsku lokaciju Čemernica dobija ulogu i u digitalnom paketnom radio-saobraćaju, a ne samo u klasičnoj govornoj komunikaciji.
Meshtastic — još jedan sloj komunikacione mreže
Treći radio-sistem na lokaciji predstavlja Meshtastic/LoRa čvor na 868 MHz.
Za razliku od klasičnog repetitora, riječ je o sistemu veoma male potrošnje koji omogućava decentralizovanu razmjenu kratkih digitalnih poruka između čvorova.
Na Čemernici je za ovu namjenu predviđen LilyGo T3S3 sa izlaznom snagom od 100 mW odnosno 20 dBm, povezan sa vertikalnom MikroTik LoRa antenom dobitka 5 dBi, približno četiri metra iznad tla. Sistem koristi Meshtastic LongFast profil.
Upravo kod tehnologija male snage dominantna lokacija poput Golog Visa postaje posebno zanimljiva. Čvor na 1.339 metara nadmorske visine može postati važna tačka šire mesh mreže, a budući razvoj mreže i iskustva sa terena pokazaće stvarne domete i mogućnosti ovakvog sistema.
Lokacija koja mora moći raditi sama
Jedan od najvažnijih projektnih zahtjeva bio je da infrastruktura na Čemernici ne zavisi od klasične elektroenergetske mreže.
Zbog toga je objekat projektovan oko autonomnog 12 V off-grid sistema koji povezuje solarno napajanje, baterijski kapacitet i distribuciju energije prema komunikacionoj i mrežnoj opremi.
To nije samo praktično rješenje za udaljenu planinsku lokaciju. Energetska autonomija direktno utiče na pouzdanost cijelog sistema.
Radio-oprema, mrežni uređaji, APRS i Meshtastic čvorovi te sistemi za nadzor moraju nastaviti raditi i kada na lokaciji nema nikoga.
Zbog toga su napajanje i upravljanje energijom tokom pripreme projekta tretirani jednako ozbiljno kao i sami radio-uređaji.
Sistem koji možemo nadzirati iz Banje Luke
Čemernica je udaljena lokacija i svaki odlazak na vrh zahtijeva vrijeme, organizaciju i odgovarajuće vremenske uslove.
Zbog toga je od početka planirana i mrežna infrastruktura sa udaljenim monitoringom i upravljanjem.
Cilj je da članovi kluba mogu pratiti stanje ključnih sistema bez fizičkog odlaska na planinu, provjeravati rad opreme i reagovati na probleme kada je to tehnički moguće.
Mrežna povezanost istovremeno omogućava povezivanje servisa kojima je potrebna IP komunikacija i ostavlja prostor za dalji razvoj lokacije.
Na taj način Čemernica nije samo radio-lokacija. Ona postaje udaljena tehnička stanica kojom je moguće upravljati i koju je moguće nadograđivati kako se budu razvijale potrebe kluba.
Mnogo više od opreme
Iza svakog uređaja koji će raditi na Čemernici stoji veliki broj poslova koji se ne mogu vidjeti u konačnoj tehničkoj specifikaciji.
Planiranje, elektronika, radio-tehnika, mreže, energetika, građevinski radovi, nabavka materijala, testiranje, priprema opreme, transport i rad na terenu morali su se spojiti da bi sistem mogao doći do ove faze.
Različiti članovi kluba učestvovali su u različitim dijelovima projekta, a važnu ulogu imali su i ljudi, organizacije i kompanije koje su projekat podržale opremom, materijalom, uslugama ili finansijski.
Zato dolazak kontejnera na vrh nije rezultat jednog dana rada.
To je rezultat više od godinu dana priprema.
Kontejner je stigao. Posao se nastavlja.
Postavljanje tehničkog kontejnera na Čemernicu predstavlja jednu od najvećih prekretnica projekta, ali ne i njegov završetak.
Slijede završna montaža i povezivanje infrastrukture, provjera sistema u stvarnim uslovima i dalje unapređenje lokacije.
Planovi već uključuju povećanje baterijskog kapaciteta radi veće autonomije, meteorološku stanicu koja bi podatke slala putem interneta i APRS mreže, poseban antenski sistem za udaljeni radioamaterski rad te dalje uređenje unutrašnjeg i spoljašnjeg prostora objekta.
Svaka od tih nadogradnji proširiće mogućnosti lokacije, ali najvažniji korak je sada napravljen.
Objekat koji je mjesecima pripreman stigao je na svoje mjesto.
Na 1.339 metara nadmorske visine, na Golom Visu iznad banjalučkog regiona, Čemernica sada dobija infrastrukturu oko koje će se dalje razvijati UHF/DMR, APRS, Meshtastic i budući radioamaterski sistemi kluba.
Put od ideje do prvog signala još nije potpuno završen.
Ali nakon više od godinu dana rada, planiranja, testiranja i pripreme, Čemernica je konačno dobila svoj objekat na vrhu.